Kelamda Hatabe Ne Demek? – Kelimelerin Sahne Arkası
İzmir’in Alsancak sokaklarında yürüyorum, elimde kahve, kulaklıkta hafif bir caz. Arkadaş grubumdan bir mesaj geliyor: “Abi kelamda hatabe ne demek lan?” Ve işte o an içimdeki hem espri manyağı hem de düşünceli taraf devreye giriyor. Arkadaş ortamında sürekli şamata yaparken, aynı zamanda her kelimenin peşine düşen o garip ben… İşte buradayım, kelamda hatabe’nin peşindeyim.
Kelamda Hatabe: Sadece Bir Tanım mı, Yoksa Sahne Işığı mı?
Hadi direkt söyleyeyim: kelamda hatabe, konuşma sanatının, yani hatabetin kelam, yani söz üzerinden yapılan versiyonu. Ama sakın sıkıcı bir sözlük tanımı bekleme. Bunu anlamak için biraz mizah, biraz da günlük hayattan örnekler lazım. Mesela geçen gün kafede oturuyorum, önümde bir grup turist var. Biri anlatıyor bir hikaye, gözler parlıyor, eller havada… İçimden diyorum ki, “İşte, kelamda hatabe burada, dostum.”
1. Hatabe ve Kelamın Buluşması
Hatabe, klasik anlamda etkili konuşma, hitabet demek. Kelam ise söz, laf. Bir araya gelince, kelamda hatabe oluyor: sözün sanata dönüştüğü an. Hani arkadaşlarınla otururken sen bir konuyu öyle bir anlatıyorsun ki, herkes “vay be, nasıl anlattı!” diyor. İşte o an sen farkında olmasan da mini bir kelamda hatabe yapıyorsun.
Düşünsenize, geçen gün bir arkadaşım bana sordu:
— “Abi, neden herkes senin lafına takılıyor?”
— “Kelamda hatabe bu işte, farkında olmasan da izleniyorsun.”
Ve işte kahkahalar… İç sesim ise: “Vay be, kendimle dalga geçmekten yorulmadım mı?”
Gündelik Hayatta Kelamda Hatabe
İçten içe her şeyi fazla düşünen tarafım diyor ki, kelamda hatabe sadece kürsüde değil, gündelik yaşamda da var. Mesela markette sıradayım, yanımdaki çocuk annesine bir hikaye anlatıyor, gözler parlıyor, eller havada… “Bak sen,” diyorum, “mini bir hatabet var burada, kelamda hatabe!”
2. Arkadaş Sohbetlerinde Sihirli An
Arkadaşlarla otururken, bir konu başlıyor, tartışıyoruz, espriler havada uçuşuyor. Ben, bir yandan espri yapıyor, bir yandan detayları analiz ediyorum. İşte o an, kelamda hatabe ortaya çıkıyor. Laflar sadece gülmek için değil, düşündürmek için de kullanılıyor.
Mesela şöyle bir diyalog geçti:
— “Abi sen hep böyle derin düşünüyorsun, normal olamazsın.”
— “Kelamda hatabe dedim sana, hem düşündür hem güldür.”
İç sesim: “Aa, bunu ciddiye aldılar mı şimdi? Aman Allah’ım…”
Kelamda Hatabe ile Mizahın Dansı
İzmir’de yaşayınca mizah bir refleks gibi. Ama işin içine kelamda hatabe girince, mizah bir anlam kazanıyor. Geçen gün tramvayda, önümde biri cep telefonuyla uzun uzun bir hikaye anlatıyor arkadaşına. İçimden diyorum: “Bak kelamda hatabe burada, mikrofon yok ama sahne var.”
3. Kendinle Dalga Geçmenin Sanatı
Bazen ben de kendimle dalga geçiyorum. Arkadaşlarım beni “tam bir kelamda hatabe makinesi” olarak tanımlar. Mesela bir gün kendi kendime dedim:
— “Bugün kimseyi düşündürmedin, sadece güldürdün, bu da hatabe mi?”
İç sesim cevap veriyor:
— “Tabii, hem düşündürmek hem güldürmek zorunlu değil, ara sıra sadece eğlence de kelamda hatabe olabilir.”
4. Okuru Küçümsememek: Gerçek Hatabenin Kuralları
Kelamda hatabe yapmak demek, okuru, dinleyeni küçümsememek demek. Sözler öyle bir dans etmeli ki, hem eğlendirir hem düşündürür. Bu yüzden günlük hayatta kullandığımız kelimeler aslında küçük sahneler yaratıyor. Tramvay, kafe, arkadaş toplantısı… Hepsi minik sahneler, kelamda hatabe için birer fırsat.
Kelamda Hatabe ve Dijital Çağ
Sosyal medya da kelamda hatabe için mükemmel bir sahne. Ama burada fark; espriyi, eleştiriyi ve düşünceyi kısa, hızlı ve etkili iletmek gerekiyor. Tweet’ler, paylaşımlar, hatta emoji kullanımı bile bir tür kelamda hatabe olabilir. İç sesim bazen şöyle diyor:
— “Abi, bu kadar düşündün, kim okuyacak?”
— “Okur tabii, kelamda hatabe okumak isteyen hep bulur kendini.”
Sonuç: Kelamda Hatabe Hayatın İçinde
Özetle, kelamda hatabe ne demek sorusunun cevabı sadece sözlükte değil, hayatın kendisinde gizli. Sokakta, kafede, tramvayda, arkadaş sohbetlerinde, hatta sosyal medyada… Kelamda hatabe, hem güldürür hem düşündürür, bazen kendinle dalga geçmeni sağlar, bazen de birinin iç dünyasında mini bir sahne açar.
Ve evet, ben İzmir’de 25 yaşında, sürekli espri yapan ama içten içe her şeyi fazla düşünen bir genç olarak bunu her gün yaşıyorum. Belki sen de farkında olmadan günlük hayatında bir kelamda hatabe sahnesindesindir. O zaman bir kahve al, etrafına bak ve sor kendine: bugün kelamda hatabe nerede duruyor?